BIERZMOWANIE

W NASZEJ PARAFII

Q&A

Kiedy w naszej Parafii udziela się sakramentu bierzmowania?

Bierzmowanie odbywa się w naszej Parafii zazwyczaj raz w roku, w czerwcu. Do przyjęcia tego sakramentu przygotowujemy zarówno młodzież, jak i dorosłych.

 

Jestem osobą dorosłą i chciał(a)bym przygotować się u was do przyjęcia sakramentu bierzmowania.

Jak wygląda takie przygotowanie?

Jakie dokumenty muszę przynieść?

Dorosłych do sakramentu bierzmowania przygotowujemy indywidualnie, spotkania są prowadzone przez osoby świeckie. Osoby zainteresowane przygotowaniem zapraszamy do kancelarii. Nasi parafianie mogą od razu zapisać się do kolejki oczekujących, osoby spoza parafii prosimy o przyniesienie z własnej parafii zgody na odbycie kursu u nas.

Aby Państwa zapisać, będziemy potrzebowali danych adresowych, daty urodzenia i numeru telefonu. Na rozpoczęcie kursu od momentu zapisania trzeba poczekać około 1,5 miesiąca. Skontaktujemy się z Państwem telefonicznie, kiedy nadejdzie Państwa kolej. Po ukończeniu kursu (ok. 10-12 spotkań) wystawimy zaświadczenie, które zaniosą Państwo do kancelarii w parafii, gdzie będą Państwo przyjmować sakrament bierzmowania. Aby wystawić zaświadczenie o ukończeni kursu, będziemy potrzebowali (do wglądu) świadectwa chrztu.  Informacje o miejscu i terminie bierzmowania w Archidiecezji Warszawskiej mogą Państwo uzyskać w Kurii Metropolitalnej Warszawskiej.

 

Na czym polega kurs dla młodzieży?

W roku szkolnym 2015/16 w naszej parafii rozpoczęliśmy zupełnie nową formę przygotowywania młodzieży do tego sakramentu. Młodzi spotykają się w niewielkich grupach i są przygotowywani przez małżeństwa z parafii, które zostały wybrane i przygotowane do tej posługi. Młodzi spotykają się w każdy piątek.

W czerwcu przyszłego roku do bierzmowania będą mogli przystąpić uczniowie klas III gimnazjum i klas I szkół ponadgimnazjalnych. Warunkiem dopuszczenia do bierzmowania jest systematyczny udział w piątkowych spotkaniach, a także poświadczone przez katechetę uczestnictwo w lekcjach religii.

Uczniów klas I szkół ponadgimnazjalnych, którzy nie zdecydowali się na zaproponowany przez nas kurs, zapraszamy do uczestnictwa w przygotowaniach prowadzonych w parafiach na terenie szkół.

 

 

Więcej

 

Młodzież Szkolną, uczniów gimnazjum (III klasa) i liceum (I klasa) z naszej parafii zapraszamy we wrześniu do zapisania się na kurs przygotowawczy. Spotkania odbywają się w ustalonych grupach i w wyznaczonych terminach.

 

Dorosłych, zamierzających przystąpić się do Sakramentu Bierzmowania zapraszamy do kancelarii parafialnej. Przygotowanie odbywa się indywidualnie w ustalonych terminach.

 

UWAGA: Ws. dotyczących bierzmowania prosimy o kontakt z kancelarią.

 

Od poniedziałku do piątku w godz. 16.00 – 18.00
tel. 22 848 02 24 wew. 120

ul. Domaniewska 20
02-672 Warszawa

  • Terminy spotkań

    UWAGA: Ws. dotyczących bierzmowania prosimy o kontakt z kancelarią.

     

    Od poniedziałku do piątku w godz. 16.00 – 18.00
    tel. 22 848 02 24 wew. 120, ul. Domaniewska 20

  • Co to jest bierzmowanie

    Kościół jako wspólnota potrzebuje koniecznie sakramentu bierzmowania, gdyż dojrzałe spełnienie jego zbawczej misji możliwe jest tylko na drodze osiągnięcia dojrzałości wspólnotowej przez jego członków.

     

     

    BIERZMOWANIE JAKO SAKRAMENT

    INICJACJI CHRZEŚCIJAŃSKIEJ

    WEDŁUG KATECHIZMU KOŚCIOŁA KATOLICKIEGO

     

     

    Wśród sakramentów inicjacji chrześcijańskiej bierzmowanie zajmuje drugie miejsce, jest kolejnym etapem na drodze do pełnego wejścia w misterium Chrystusa i Kościoła.[1] Ta jedność sakramentów inicjacji wynika stąd, że przez nie dokonuje się stopniowe i całkowite upodobnienie do Chrystusa w Kościele. Sakramenty te mają wiec zarówno wymiar osobisty jak i eklezjalny.

     

    Chrzest odradza do nowego życia, bierzmowanie je doskonali, Eucharystia kończy i wieńczy cały proces inicjacji. Taki porządek sakramentów jest natury teologicznej i wynika z jedności ekonomii zbawienia. Widoczny jest w nim pewien dynamizm, o którym nie należy zapominać. Przez sam chrzest człowiek nie został jeszcze wprowadzony w całe misterium, nie osiągnął pełni. Konieczne jest dalsze i jeszcze doskonalsze włączenie w tajemnicę Chrystusa i Kościoła przez dwa kolejne sakramenty inicjacyjne.

     

    Bierzmowanie znajduje się między chrztem a Eucharystią. Zakłada i bazuje na pierwszym sakramencie i domaga się drugiego. Przez bierzmowanie ochrzczony postępuje na drodze ale jej nie kończy.  Potwierdza to cała liturgiczna i teologiczna tradycja Kościoła.

     

    Bierzmowanie a chrzest

     

    Bierzmowanie łączy się z chrztem ale także od niego się różni. Dar Ducha Świętego jest tylko dla ochrzczonych, tzn. dla tych którzy przez zanurzenie w śmierci i zmartwychwstaniu Chrystusa zostali odnowieni i włączeni do Kościoła, ponieważ Chrystus daje Ducha Świętego Kościołowi i przez niego udziela Go poszczególnym osobom. Chrystus przygotowuje misję Ducha Świętego i ją doskonali, aby każdy, kto Go otrzymał mógł działać w Kościele i żyć we wspólnocie przyczyniając się do zbawienia świata.

     

    Według nauki Ojców chrzest potrzebuje dopełnienia. Dlatego bierzmowanie nazywane jest „confirmatio baptismi” (confirmatione baptismus perficitur) jak mówi stare adagium teologiczne. Nie znaczy to, że chrzest jest niedoskonały lub niekompletny, lecz zostaje dopełniony przez wylanie Ducha Świętego jako zasady i źródła nowego życia oraz charyzmatów dla dobra Kościoła. Chrzest prowadzi do bierzmowania i domaga się jego, tak jak bierzmowanie wymaga uprzedniego chrztu i rozwija dane przez niego nowe życie.

     

    KKK  mówiąc o inicjacji chrześcijańskiej zaznacza, że dokonuje się ona przez trzy sakramenty, chrzest i bierzmowanie, które jest jego umocnieniem i Eucharystię (nr 1275). Następnie już w pierwszym punkcie rozdziału o bierzmowaniu stwierdza, że należy ono do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej, i że jedność tych sakramentów należy zachować (nr 1285;  por. OB nr 1; KK 11). Odwołując się do najstarszej tradycji wspólnej Kościołom Wschodnim i Zachodniemu Katechizm przytacza wyrażenie św. Cypriana, według którego bierzmowanie razem ze chrztem tworzy "podwójny sakrament"  (nr 1290). Sakramenty te tworzą jedną całość (nr 1306; 1233). Katechizm podkreśla ścisły związek bierzmowania ze chrztem, którego jest dopełnieniem (nr 1304) i udoskonaleniem  łaski chrztu (1316; 1290). Skutkiem bierzmowania jest także wzrost i pogłębienie łaski chrzcielnej (nr 1303). Już sama jego nazwa Confirmatio[2] sugeruje potwierdzenie chrztu, umocnienie łaski chrzcielnej (nr 1285; 1289). Przez bierzmowanie ochrzczeni są bardziej upodobnieni do Chrystusa (nr 1322). Na związek ze chrztem wskazuje wyznanie wiary chrzcielnej przed bierzmowaniem (nr 1298) oraz świadek bierzmowania, którym w zasadzie powinien być chrzestny(a), celem wyraźnego podkreślenia jedności tych dwóch sakramentów (nr 1311;  por. OB 5; 6; KPK kan. 893,1,2.).

     

    Sakramenty inicjacyjne tworzą fundamenty życia chrześcijańskiego (nr 1212). Sam chrzest nie wystarcza, gdyż bez bierzmowania i Eucharystii inicjacja nie jest kompletna (nr 1306). Dopiero razem sakramenty te są podstawą powszechnego powołania wszystkich do świętości, misji i ewangelizacji świata. Udzielają łaski koniecznej do życia w tym świecie według Ducha  (nr 1533).

     

    Widać z tego, że bierzmowanie nie może być traktowane w oderwaniu od chrztu lecz ściśle się z nim łączy, rozwija łaskę udzieloną we chrzcie oraz skierowuje do Eucharystii jako swego szczytu i dopełnienia.

     

    Bierzmowanie a Eucharystia

     

    Związek bierzmowania z Eucharystią opiera się na tym, że  jest ona głównym znakiem Paschy Chrystusa, miejscem Jego obecności substancjalnej i znakiem jedności wspólnoty wierzących. Przez Komunię Ciała i Krwi Chrystusa wchodzi się głębiej w misterium paschalne, zapoczątkowane przez chrzest i doskonali się przynależność do Kościoła, ponieważ Eucharystia jest Paschą Chrystusa celebrowaną przez Kościół i buduje Kościół jako Ciało Chrystusa.

     

    Ukierunkowanie bierzmowania ku Eucharystii lepiej się zrozumie wychodząc od związku jaki łączy te trzy sakramenty czyli od Ducha Świętego, który ma na celu dopełnienie dzieła Chrystusa: (por. epiklezy nowych modlitw eucharystycznych). Bierzmowany uzdolniony jest do pełniejszego udziału w Eucharystii, jako ofierze Nowego Przymierza we wspólnocie ludu Bożego.

     

    Bierzmowanie jest więc włączone w cały organiczny proces zwany inicjacją chrześcijańską przeznaczony po to, aby „tworzyć” i „budować” prawdziwego i pełnego chrześcijanina. Nie jest jednak momentem wyizolowanym i oddzielonym, lecz związanym tak teologicznie jak i obrzędowo ze chrztem, od którego zależy i z Eucharystią ku której jest skierowany.

     

    Związek bierzmowania z Eucharystią ukazany jest w Katechizmie zawsze w kontekście całej inicjacji chrześcijańskiej (nr 1285; 1306; 1321). Eucharystia jest uwieńczeniem całego procesu inicjacji: Najświętsza eucharystia dopełnia wtajemniczenie chrześcijańskie (nr 1322) i dlatego umieszczana jest jako trzeci w kolejności sakrament. Tę jedność sakramentów inicjacyjnych ukazuje i podkreśla udzielanie bierzmowania w czasie Mszy św. (nr 1321).

     

    W Eucharystii dopełnia się cała inicjacja dlatego stanowi ona jej szczyt. Już ochrzczony ma prawo do udziału w Eucharystii, ale dopiero bierzmowany może uczestniczyć w niej w sposób najpełniejszy i najwłaściwszy.

     

    Przyjmujący bierzmowanie

     

    W oparciu o KPK kan. 889 § 1 Katechizm stwierdza, że bierzmowanie może i powinien przyjąć każdy ochrzczony, który go jeszcze nie otrzymał (nr 1306). Jednocześnie zaznacza, iż z tej racji, że chrzest, bierzmowanie i Eucharystia tworzą jedną całość, wynika obowiązek przyjęcia przez wiernych w odpowiednim czasie tego sakramentu (por. KPK kan. 890), gdyż bez niego i bez Eucharystii sakrament chrztu jest wprawdzie ważny i skuteczny, lecz inicjacja chrześcijańska pozostaje niedopełniona. Sakramenty te bowiem tworzą fundamenty całego życia chrześcijańskiego (nr 1212). Jest to główna teza nauczania Katechizmu o tych sakramentach.

     

    Ponieważ w Kościele Zachodnim istnieje powszechna praktyka chrztu niemowląt i bierzmowanie z zasady zastrzeżone jest biskupowi, Katechizm powtarza tradycyjną naukę Kościoła łacińskiego, że zwykle udziela się bierzmowania wiernym "w wieku rozeznania", a jedynie w niebezpieczeństwie śmierci wcześniej (nr 1307; por. KPK 891; 883,3).[3]  Według KPK kan. 991  wierni "powinni przyjmować bierzmowanie w pobliżu wieku rozeznania, chyba że Konferencja Episkopatu określi inny wiek" (kan.891). Jest to potwierdzenie zwyczaju Kościoła Zachodniego istniejącego od średniowiecza, kiedy nastąpiło już definitywne zerwanie jedności sakramentów inicjacyjnych. Chociaż Katechizm wyrażnie nie mówi o tym, że "Konferencje Biskupów mogą ustalić wiek, jaki wyda im się odpowiedniejszy, tak aby ten sakrament był udzielany w dojrzalszym wieku, po odpowiednim przygotowaniu" (OB nr 11), to jednak powołując się na KPK kan. 891 mówiący o uprawnieniu Konferencji Episkopatu ustalenia innego wieku, aprobuje tę praktykę.

     

    Jednak Katechizm wydaje się nie potwierdzać przekonania, że bierzmowanie jest sakramentem "dojrzałości chrześcijańskiej." Wynika to z wyjaśnienia, iż nie należy mieszać wieku dojrzałego w wierze z wiekiem dojrzałym w sensie dojrzałości naturalnej (nr 1308). Podkreśla następnie, że łaska chrztu jest łaską darmowego i niezasłużonego wybrania, dlatego nie potrzebuje "zatwierdzania"  aby stała się skuteczną. KKK powołuje się tu na św. Tomasza, według którego także w wieku dziecięcym, ci którzy otrzymali moc Ducha Świętego odważnie walczyli za Chrystusa aż do przelania krwi (nr 1308)[4]. Dlatego Kościół pragnie aby wszyscy ochrzczeni, także dzieci w najmłodszym wieku, nie zeszli z tego świata bez bierzmowania, które czyni doskonałym przez dar Ducha Świętego (nr 1314; 1307). W tym celu Kościół z prawa powszechnego udziela władzy bierzmowania w niebezpieczeństwie śmierci każdemu prezbiterowi (nr 1314; por. KPK kan.883,3).

     

    Nauka Katechizmu dotycząca przyjmujących bierzmowanie nawiązuje więc do istniejącej praktyki pastoralnej Kościoła łacińskiego, w którym są dwa główne modele udzielania sakramentów inicjacyjnych: jeden dotyczący dzieci drugi dorosłych. W pierwszym modelu kiedy udziela się chrztu niemowlętom, bierzmowanie winno być udzielane w zasadzie w "wieku rozeznania", kiedy dziecko ma już używanie rozumu i może odnowić przyrzeczenia chrzcielne (nr 1298; por.KPK kan. 889,2). Jednak wymaganie, aby kandydaci do bierzmowania byli do niego dobrze przygotowani i pouczeni zakłada, że są już odpowiednio dojrzali. Wymaga się bowiem od nich aby uczestniczyli w katechezie, która ma ich doprowadzić do bliższej więzi z Chrystusem i z Duchem Świętym, aby mogli otworzyć się na Jego działanie i uświadomić sobie przynależność do Kościoła powszechnego i parafialnego oraz podjąć misję apostolską właściwą świeckim w Kościele. Takie określenie warunków kandydatom do bierzmowania zakłada, że nie są oni już małymi dziećmi (nr 1309). Również zalecenie aby przyjmujący bierzmowanie byli w stanie łaski i wcześniej przyjęli sakrament pokuty wskazuje, że chodzi o tych, którzy już po chrzcie przystąpili do I Komunii św. poprzedzonej spowiedzią sakramentalną (nr 1310).

     

    Katechizm akceptuje więc aktualną praktykę pastoralną Kościoła udzielania bierzmowania już po I Komunii św. chociaż bardzo mocno podkreśla jedność sakramentów inicjacyjnych oraz ich tradycyjną kolejność przyjmowania tj. chrzest, bierzmowanie i Eucharystia.

     

    Udzielanie bierzmowania już po I Komunii św. sprzeciwia się jednak całej tradycji Kościoła Zachodniego aż do średniowiecza, tradycji do dzisiaj obowiązującej w Kościołach Wschodnich, na którą często Katechizm się powołuje oraz nauczaniu Kościoła po Vaticanum II, które konsekwentnie uznaje Eucharystię za sakrament kończący proces inicjacji chrześcijańskiej. Praktyka udzielania bierzmowania już po pełnym udziale w Eucharystii i związana z okresem przechodzenia z dzieciństwa do okresu młodości może prowadzić do traktowania tego sakramentu w sposób czysto instrumentalny i sprowadzać go do jednego z "rytów przejścia", bez właściwego odniesienia do całego misterium Chrystusa.

     

    Ponieważ według KPK kan. 913,1  m o ż n a dopuścić dzieci do Komunii św. już wtedy, gdy posiadają wystarczające rozeznanie i są odpowiednio przygotowane (sufficienti cognitione et accurata praeparatione), natomiast bierzmowanie wierni "p o w i n n i przyjmować w pobliżu wieku rozeznania (kan.891) wydaje się, że Kościół pragnie, aby bierzmowania udzielać ochrzczonym dzieciom przed dopuszczenie ich do udziału w Eucharystii.

     

    Przygotowanie do bierzmowania

     

    Przygotowanie do bierzmowania w aktualnej praktyce Kościoła ma różne formy zależnie od tego, czy przyjmują je dzieci, czy jest ono udzielane dorosłym razem z pozostałymi sakramentami inicjacji chrześcijańskiej. W związku z przygotowaniem kandydatów do bierzmowania Katechizm stwierdza najpierw ogólnie, że ma ono zmierzać do tego, aby doprowadzić chrześcijanina do ściślejszego zjednoczenia z Chrystusem i żywszej przyjaźni z Duchem Świętym przejawiającej się w otwarciu na Jego dary i natchnienia, aby lepiej podjąć apostolską  odpowiedzialność za życie chrześcijańskie (nr 1309). Następnie przewiduje tradycyjne formy przygotowania: katechetyczne czyli dalsze i duchowe czyli bezpośrednie (nr 1310).

     

    Przygotowanie katechetyczne ma na celu ukazanie, rozbudzenie i umocnienie świadomości przynależności ochrzczonych do Kościoła zarówno powszechnego jak i miejscowej wspólnoty parafialnej. W związku z tym powołując się na Obrzędy bierzmowania nr 3 Katechizm podkreśla, że  na całej wspólnocie ciąży szczególna odpowiedzialność za przygotowanie kandydatów do bierzmowania (nr 1309). Do duszpasterzy należy troska o to, aby wszyscy ochrzczeni otrzymali "pełne wtajemniczenie chrześcijańskie i zostali starannie przygotowani do bierzmowania" (OB nr 3). Zależnie od tego czy bierzmowanymi będą katechumeni, dzieci czy dorośli ochrzczeni w dzieciństwie lecz dopiero w wieku dojrzałym przyjmujący bierzmowanie, różnie będzie przebiegać przygotowanie kandydatów. Dorosłych katechumenów przygotowuje się do przyjęcia wszystkich sakramentów inicjacyjnych przez odpowiednie "katechezy i wspólne obrzędy" przy pomocy katechetów, rodziców chrzestnych oraz członków miejscowego Kościoła. Dorośli już ochrzczeni winni przejść pewien rodzaj katechumenatu dostosowanego do sytuacji ich wiary i możliwości. Przygotowanie dzieci należy głównie do rodziców wspieranych pomocą instytucji zajmujących się katechizacją. Chodzi w nim nie tylko o formację intelektualną lecz o formację "ducha wiary i stopniowe jego umacnianie", aby owocnie przyjąć sakrament bierzmowania i Eucharystii (OB nr 3).

     

    Przygotowanie duchowe już ochrzczonych obejmuje przystąpienie do sakramentu pokuty, aby kandydaci oczyszczeni z grzechów, w stanie łaski mogli przyjąć dar Ducha Świętego. Podobnie jak Maryja i Apostołowie trwali na modlitwie oczekując Zesłania Ducha Świętego (Dz 1,14), tak też kandydaci do bierzmowania, przez bardziej intensywną modlitwę winni przygotować się do przyjęcia z uległością i dyspozycyjnością mocy i łask Ducha Świętego (nr 1310; por. 1319).

     

    Całe przygotowanie (katechetyczne i duchowe) ma doprowadzić kandydatów do tego, aby świadomie i konsekwentnie wypełniali we wspólnocie kościelnej oraz w świecie zadania właściwe świeckim jako uczniom i świadkom  Chrystusa (nr 1319).

     

     

    Zakończenie

     

    W podsumowaniu należy stwierdzić, że nauka Katechizmu ukazuje bierzmowanie jako sakrament inicjacji chrześcijańskiej a nie dojrzałości. Ta bowiem związana jest z całą inicjacją a nie tylko z jednym sakramentem.  Głównym skutkiem bierzmowania jest Dar Ducha Świętego, a dzień bierzmowania jest tym dla ochrzczonych, czym dla Kościoła i apostołów była Pięćdziesiątnica Paschalna. Bierzmowanie można więc uważać za uczestnictwo w wydarzeniu Zesłania Ducha Świętego. Dar Ducha Świętego udzielany w bierzmowaniu jest dla chrześcijanina źródłem szczegółowych Jego darów i owoców, które są stałymi dyspozycjami pomagającymi do postępowania według Ducha. Charakter sakramentu bierzmowania ściślej wiąże z Chrystusem i Jego Kościołem oraz jest podstawą uzdolnienia i zobowiązania do udziału w liturgii i misji apostolskiej Kościoła. Zwyczajem Kościoła Zachodniego jest udzielanie bierzmowania dzieciom w wieku rozeznania tzn. około 7 roku życia. Bierzmowanie winno być drugim sakramentem inicjacji chrześcijańskiej. W przygotowaniu do bierzmowania należy akcentować teologiczną jedność sakramentów inicjacyjnych oraz związek z Kościołem powszechnym i Kościołem lokalnym.

     

    KKK prezentuje w teorii historyczną i teologiczną jedność sakramentów inicjacyjnych, na którą wiele razy się powołuje i zaleca jej zachowanie. Jednocześnie utrwala powszechną praktyką pastoralną Kościoła Zachodniego, według której nie zachowuje się tej jedności i nie przestrzega się kolejności udzielania sakramentów inicjacyjnych.

     

    Przywrócenie zerwanej jedności tych sakramentów oraz zachowanie tradycyjnej kolejności ich udzielania wymagałoby jednak dalszych zmian w prawie kościelnym. Chodziłoby głównie o zezwolenie prezbiterom, w szerszym niż dotychczas zakresie, na udzielanie bierzmowania oraz ewentualne przyjęcie tradycji Kościołów Wschodnich - udzielania bierzmowania bezpośrednio po chrzcie. W ten sposób byłby również rozwiązany drugi problem pastoralny związany z tym sakramentem tzn. wiek przyjmujących bierzmowanie oraz udzielanie tego sakramentu zwykle w wielkich grupach.

     

    Podstawy takich rozwiązań można dopatrzeć się w KKK głównie w tym, że jednoznacznie stwierdza on, iż: bierzmowanie jest sakramentem inicjacji chrześcijańskiej; zaleca zachowanie jedności tych sakramentów; aprobuje już istniejącą praktykę udzielania bierzmowania przez prezbiterów zarówno razem z biskupem jak i samodzielnie; przewiduje jako obrzęd zwyczajny udzielanie w czasie jednej celebracji trzech sakramentów inicjacyjnych dorosłym i dzieciom w wieku uczęszczania na katechezę. Również powoływanie się na tradycję Kościołów Wschodnich, które ten model inicjacji praktykują nieprzerwanie od początku istnienia Kościoła mogłoby przemawiać za tym, że także w Kościele Zachodnim  zwyczaj taki byłby możliwy jako mający uzasadnienie historyczne, teologiczne i ekumeniczne. Pewnym precedensem może być przejęcie z Kościoła bizantyńskiego formuły bierzmowania, oraz określenie przez Pawła VI, że istotnym znakiem sakramentalnym bierzmowania jest namaszczenie czoła krzyżmem. Związek z biskupem byłby zachowany przez używanie poświęconego przez niego oleju św. krzyżma. Taki przypadek zachodzi obecnie coraz częściej wtedy, gdy bierzmowania udzielają delegowani przez biskupa prezbiterzy (infułaci, wikariusze generalni, prałaci). Dodatkowym argumentem za takim rozwiązaniem może być wyraźne stwierdzenie KKK, że bierzmowanie nie może być uważane za sakrament dojrzałości chrześcijańskiej, gdyż ta związana jest nie z bierzmowaniem lecz ze wszystkimi trzema sakramentami inicjacji (1308 ; por. IC nr 2;  KPK kan. 842,2).

     

    Na duże znaczenie jedności sakramentów inicjacji chrześcijańskiej zwracał uwagę Jan Paweł II m.in. w przemówieniu do biskupów francuskich dnia 27.05.1987. Powołując się na praktykę starożytnego Kościoła, aktualną praktykę Kościołów Wschodnich oraz udzielanie chrztu dorosłym w Kościele łacińskim, papież stwierdza, że wtedy widoczna jest organiczna jedność (l'unit organica) i zachowany jest porządek tych trzech sakramentów inicjacyjnych. Chociaż aktualnie w Kościele łacińskim są one udzielane w różnym czasie, potrzebna jest pogłębiona refleksja teologiczna na tymi sakramentami. Papież wzywa jednocześnie, aby pasterze nauczali o głębokim związku (legame profondo), który łączy bierzmowanie ze chrztem, uważając je za integralną część inicjacji chrześcijańskiej, a nie tylko fakultatywne jej uzupełnienie. Sakrament ten bowiem daje dar Ducha Bożego, który udoskonala chrześcijanina i apostoła. Nie wolno także bierzmowania sprowadzać do nowego wyznania wiary i ograniczać jego udzielanie jedynie wybranym[5].

     

     

     [1] Zob. Cz. Krakowiak, Bierzmowanie w kontekście inicjacji chrześcijańskiej, AK 70(1977)

     T. 88 s.242-256; tenże, Z teologii wtajemniczenia chrześcijańskiego, RBL 45(1992)65-74

     [2] Zob. Cz.Krakowiak, Nazwa sakramentu bierzmowania, RBL 28(1975)66-71.

    [3] W OB nr 11 mowa jest wyraźnie o 7 roku życia.

    [4]  S.Th III,72,8 ad 2.

    [5] L'Osservatore Romano z 28 maja 1987.

     

  • Hymn do Ducha Świętego

     

    O Stworzycielu, Duchu, Przyjdź,

    Nawiedź dusz wiernych Tobie krąg.

    Niebieską łaskę zesłać racz

    Sercom, co dziełem są Twych rąk.

     

    Pocieszycielem jesteś zwan

    I Najwyższego Boga dar.

    Tyś namaszczeniem naszych dusz,

    Zdrój żywy, miłość, ognia żar.

     

    Ty darzysz łaską siedemkroć,

    Bo moc z prawicy Boga masz.

    Przez Ojca obiecany nam,

    Mową wzbogacasz język nasz.

     

    Światłem rozjaśnij naszą myśl,

    W serca nam miłość świętą wlej

    I wątłą słabość naszych ciał

    Pokrzep stałością mocy Twej.

     

    Nieprzyjaciela odpędź w dal

    I Twym pokojem obdarz wraz.

    Niech w drodze za przewodem Twym

    Miniemy zło, co kusi nas.

     

    Daj nam przez Ciebie Ojca znać,

    Daj, by i Syn poznany był.

    I Ciebie, jedno tchnienie Dwóch,

    Niech wyznajemy z wszystkich sił.

     

    Niech Bogu Ojcu chwała brzmi,

    Synowi, który zmartwychwstał.

    I Temu co pociesza nas,

    Niech hołd wieczystych płynie chwał.

     

    Amen

  • Bierzmowanie w Katechizmie Kościoła Katolickiego

    Sakrament bierzmowania wraz z chrztem i Eucharystią należy do "sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego", którego jedność powinna być zachowywana. Należy zatem wyjaśniać wiernym, że przyjęcie tego sakramentu jest konieczne jako dopełnienie łaski chrztu 78 . Istotnie, "przez sakrament bierzmowania (ochrzczeni) jeszcze ściślej wiążą się z Kościołem, otrzymują szczególną moc Ducha Świętego i w ten sposób jeszcze mocniej zobowiązani są, jako prawdziwi świadkowie Chrystusa, do szerzenia wiary słowem i uczynkiem oraz do bronienia jej" 79 .

     

    I. Bierzmowanie w ekonomii zbawienia

     

    W Starym Testamencie prorocy zapowiadali, że Duch Pana spocznie na oczekiwanym Mesjaszu 80 ze względu na Jego zbawcze posłanie 81 . Zstąpienie Ducha Świętego na Jezusa, kiedy Jan udzielał Mu chrztu, było znakiem, że jest On tym, który miał przyjść, że jest Mesjaszem, Synem Bożym 82 . Jezus poczęty za sprawą Ducha Świętego urzeczywistnia całe swoje życie i całe swoje posłanie w pełnej jedności z Duchem Świętym, którego Ojciec daje Mu "z niezmierzonej obfitości" (J 3, 34).

     

    Ta pełnia Ducha nie miała pozostać jedynie udziałem Mesjasza, ale miała być udzielona całemu ludowi mesjańskiemu 83 . Chrystus wielokrotnie obiecywał wylanie Ducha 84 . Spełnił najpierw tę swoją obietnicę w dniu Paschy 85 , a następnie w sposób bardziej zdumiewający w dniu Pięćdziesiątnicy 86 . Apostołowie napełnieni Duchem Świętym zaczynają głosić "wielkie dzieła Boże" (Dz 2, 11), a Piotr oznajmia, że to wylanie Ducha jest znakiem czasów mesjańskich 87 . Ci, którzy wówczas uwierzyli słowom Apostołów i pozwolili się ochrzcić, otrzymali z kolei dar Ducha Świętego 88 .

     

    "Od tego czasu Apostołowie, wypełniając wolę Chrystusa, przez wkładanie rąk udzielali neofitom daru Ducha Świętego, który uzupełniał łaskę chrztu 89 . Dlatego w Liście do Hebrajczyków wśród pierwszych elementów formacji chrześcijańskiej wymienia się naukę o chrzcie i wkładaniu rąk 90 . To wkładanie rąk w tradycji katolickiej słusznie uznaje się za początek sakramentu bierzmowania, który w pewien sposób przedłuża w Kościele łaskę Pięćdziesiątnicy" 91 .

     

    Bardzo wcześnie do gestu wkładania rąk dodawano namaszczenie wonną oliwą (krzyżmem), aby lepiej wyrazić dar Ducha Świętego. To namaszczenie wyjaśnia imię "chrześcijanin", które znaczy "namaszczony" i bierze początek od imienia samego Chrystusa, "którego Bóg namaścił Duchem Świętym" (Dz 10, 38). Obrzęd namaszczenia istnieje do naszych czasów zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie. Dlatego właśnie ten sakrament nazywa się na Wschodzie chryzmacją, namaszczeniem krzyżmem lub myronem, oznaczającym "krzyżmo". Na Zachodzie nazwa bierzmowanie (confirmatio) sugeruje zarazem potwierdzenie chrztu, dopełniające wtajemniczenie chrześcijańskie, a równocześnie umocnienie łaski chrzcielnej, pełnię owoców Ducha Świętego. , że ten sakrament utwierdza chrzest i równocześnie umacnia łaskę chrzcielną.

     

    Dwie tradycje: Wschód i Zachód

     

    W pierwszych wiekach bierzmowanie stanowi zazwyczaj jeden obrzęd z chrztem, tworząc razem z nim "podwójny sakrament", według wyrażenia św. Cypriana. Obok innych powodów wzrost liczby chrztów dzieci w różnych porach roku oraz powstawanie nowych parafii (wiejskich) w powiększających się diecezjach uniemożliwiły obecność biskupa przy wszystkich celebracjach chrzcielnych. Na Zachodzie, gdzie dopełnienie chrztu chciano zarezerwować dla biskupa, wprowadzono rozdzielenie w czasie obu sakramentów. Wschód natomiast zachował ich jedność, tak że bierzmowania udziela prezbiter, który chrzci. Powinien on jednak dokonywać tego za pomocą poświęconego przez biskupa myronu 92 .

     

    Zwyczaj Kościoła rzymskiego ułatwił rozwój praktyki zachodniej. Istniało tam dwukrotne namaszczenie krzyżmem świętym po chrzcie: pierwszego dokonywał prezbiter, gdy neofita wychodził z kąpieli chrzcielnej; drugiego namaszczenia dokonywał biskup na czole każdego z nowo ochrzczonych 93 . Pierwsze namaszczenie krzyżmem świętym, udzielane przez prezbitera, pozostało w obrzędzie chrzcielnym. Oznacza ono uczestnictwo ochrzczonego w prorockiej, kapłańskiej i królewskiej funkcji Chrystusa. Jeśli chrzest jest udzielany dorosłemu, po chrzcie udziela się tylko jednego namaszczenia, należącego do istoty bierzmowania.

     

    Praktyka Kościołów wschodnich podkreśla bardziej jedność wtajemniczenia chrześcijańskiego. Praktyka Kościoła łacińskiego wyraźniej ukazuje natomiast więź nowego chrześcijanina z biskupem, który jest gwarantem i sługą jedności swego Kościoła oraz jego powszechności i apostolskości. W ten sposób zostaje również podkreślony związek z apostolskimi początkami Kościoła Chrystusowego.

     

    II. Znaki i obrzędy bierzmowania

     

    W obrzędzie sakramentu bierzmowania należy uwzględnić znak namaszczenia oraz to, co namaszczenie oznacza i wyciska, czyli pieczęć duchową.

    Namaszczenie w symbolice biblijnej i starożytnej posiada wielkie bogactwo znaczeniowe. Oliwa jest znakiem obfitości 94 oraz radości 95 ; oczyszcza (namaszczenie przed kąpielą i po niej) i czyni elastycznym (namaszczanie atletów, zapaśników); jest znakiem uzdrowienia, ponieważ łagodzi kontuzje i rany 96 ; udziela piękna, zdrowia i siły.

     

    Całe bogactwo znaczeniowe namaszczenia oliwą można odnaleźć w życiu sakramentalnym. Namaszczenie katechumenów olejem przed chrztem oznacza oczyszczenie i umocnienie. Namaszczenie chorych wyraża uzdrowienie i pociechę; namaszczenie krzyżmem świętym po chrzcie, podczas bierzmowania i udzielania sakramentu święceń jest znakiem konsekracji. Bierzmowanie sprawia, że chrześcijanie, to znaczy ci, którzy zostali namaszczeni, uczestniczą głębiej w posłaniu Jezusa Chrystusa i w pełni Ducha Świętego, którą On posiada, aby całe ich życie wydawało "miłą Bogu wonność Chrystusa" 97 .

     

    1295 Przez namaszczenie bierzmowany otrzymuje "znamię", pieczęć Ducha Świętego. Pieczęć jest symbolem osoby 98 , znakiem jej autorytetu 99 , znakiem posiadania przedmiotu 100 - niegdyś w taki sposób naznaczano żołnierzy pieczęcią ich wodza, a także niewolników pieczęcią ich pana. Pieczęć potwierdza autentyczność aktu prawnego 101 lub dokumentu 102 , ewentualnie zapewnia jego tajność 103 .

     

    1296 Sam Chrystus mówi o sobie, że Ojciec naznaczył Go swoją pieczęcią 104 . Także chrześcijanin jest naznaczony pieczęcią: "Tym zaś, który umacnia nas wespół z wami w Chrystusie i który nas namaścił, jest Bóg. On też wycisnął na nas pieczęć i zostawił zadatek Ducha w sercach naszych" (2 Kor 1, 21-22) 105 . Pieczęć Ducha Świętego jest znakiem całkowitej przynależności do Chrystusa i trwałego oddania się na Jego służbę, a także znakiem obietnicy opieki Bożej podczas wielkiej próby eschatologicznej 106.

     

    Celebrowanie bierzmowania

     

    Ważnym momentem, który poprzedza celebrację bierzmowania, a równocześnie w pewien sposób do niej należy, jest poświęcenie krzyżma świętego. Dokonuje go dla swej diecezji biskup w Wielki Czwartek podczas Mszy krzyżma świętego. W Kościołach wschodnich poświęcenie to jest zarezerwowane patriarchom.

     

    Liturgia syryjska w Antiochii w ten sposób wyraża epiklezę poświęcenia krzyżma świętego (myronu): "(Ojcze... ześlij Twojego Ducha Świętego) na nas i na ten olej, który jest przed nami: poświęć go, aby był dla wszystkich, którzy zostaną nim namaszczeni i naznaczeni, myronem świętym, myronem kapłańskim, myronem królewskim, namaszczeniem wesela, szatą światła, płaszczem zbawienia, darem duchowym, uświęceniem duszy i ciała, szczęściem nieprzemijającym, niezatartą pieczęcią, puklerzem wiary i tarczą ochronną przeciwko wszystkim zakusom Nieprzyjaciela".

     

    Jeśli bierzmowanie nie jest celebrowane razem z chrztem, jak to ma miejsce w obrządku rzymskim, liturgia sakramentu rozpoczyna się od odnowienia przyrzeczeń chrzcielnych oraz wyznania wiary przez bierzmowanych. W ten sposób widać wyraźnie, że bierzmowanie jest dalszym ciągiem chrztu 107 . Gdy chrzci się człowieka dorosłego, przyjmuje on bierzmowanie zaraz po chrzcie, a następnie uczestniczy w Eucharystii 108 .

     

    W obrządku rzymskim biskup wyciąga ręce nad bierzmowanymi. Jest to gest, który od czasów apostolskich jest znakiem daru Ducha. Biskup modli się o Jego wylanie:

     

    Boże wszechmogący, Ojcze naszego Pana, Jezusa Chrystusa, który odrodziłeś te sługi swoje przez wodę i Ducha Świętego i uwolniłeś ich od grzechu, ześlij na nich Ducha Świętego Pocieszyciela, daj im ducha mądrości i rozumu, ducha rady i męstwa, ducha umiejętności i pobożności, napełnij ich duchem bojaźni Twojej. Przez Chrystusa, Pana naszego.

     

    Następuje istotny obrzęd sakramentu. W obrzędzie łacińskim "sakramentu bierzmowania udziela się przez namaszczenie krzyżmem na czole, którego dokonuje się wraz z nałożeniem ręki i przez słowa: <<Przyjmij znamię Daru Duch Świętego>> (Accipe signaculum doni Spiritus Sancti - "Przyjmij znamię daru Ducha Świętego") 109 . W Kościołach wschodnich rytu bizantyjskiego, po modlitwie epikletycznej, odbywa się namaszczenie myronem na najważniejszych częściach ciała: czole, oczach, nosie, uszach, wargach, piersi, plecach, rękach i stopach. Każdemu namaszczeniu towarzyszy formuła: (Signaculum doni Spiritus Sancti - "Pieczęć daru Ducha Świętego").

     

    Pocałunek pokoju, który kończy obrzęd sakramentu, oznacza i ukazuje kościelną komunię z biskupem i wszystkimi wiernymi 110.

     

    III. Skutki bierzmowania

     

    Jak wynika z samej celebracji, skutkiem sakramentu bierzmowania jest pełne specjalne wylanie Ducha Świętego, jakie niegdyś stało się udziałem Apostołów w dniu Pięćdziesiątnicy.

     

    Bierzmowanie przynosi zatem wzrost i pogłębienie łaski chrzcielnej:

    - zakorzenia nas głębiej w Bożym synostwie, tak że możemy mówić "Abba, Ojcze!" (Rz 8,15);

    - ściślej jednoczy nas z Chrystusem;

    - pomnaża w nas dary Ducha Świętego;

    - udoskonala naszą więź z Kościołem 111 .

    - udziela nam, jako prawdziwym świadkom Chrystusa, specjalnej mocy Ducha Świętego do szerzenia i obrony wiary słowem i czynem, do mężnego wyznawania imienia Chrystusa oraz do tego, by nigdy nie wstydzić się Krzyża 112 .

     

    Przypomnij sobie, że otrzymałeś duchowy znak, "ducha mądrości i rozumu, ducha rady i męstwa, ducha poznania i pobożności, ducha świętej bojaźni", i zachowuj to, co otrzymałeś. Naznaczył cię Bóg Ojciec, umocnił cię Chrystus Pan i "dał zadatek" Ducha 113 .

     

    Sakramentu bierzmowania, podobnie jak chrztu, którego jest dopełnieniem, udziela się tylko jeden raz. Wyciska on w duszy niezatarte duchowe znamię, "charakter" 114 , który jest znakiem, że Jezus Chrystus naznaczył chrześcijanina pieczęcią swego Ducha, przyoblekając go mocą z wysoka, aby był Jego świadkiem 115 .

     

    "Charakter" sakramentu udoskonala kapłaństwo wspólne wiernych, otrzymane w chrzcie, a "bierzmowany otrzymuje moc publicznego wyznawania wiary w Chrystusa, jakby na zasadzie obowiązku (quasi ex officio)" 116 .

     

    IV. Kto może otrzymać sakrament bierzmowania?

     

    Każdy ochrzczony jeszcze nie bierzmowany może i powinien otrzymać sakrament bierzmowania 117 . Skoro chrzest, bierzmowanie i Eucharystia stanowią jedność, "wierni są obowiązani przyjąć ten sakrament w odpowiednim czasie" 118 ; chociaż sakrament chrztu jest ważny i skuteczny bez bierzmowania i Eucharystii, to jednak wtajemniczenie chrześcijańskie pozostaje nie dopełnione.

     

    Tradycja łacińska Zwyczaj łaciński podaje "wiek rozeznania" jako odpowiedni czas do przyjęcia sakramentu bierzmowania. W niebezpieczeństwie śmierci należy jednak bierzmować dzieci, nawet jeśli nie osiągnęły jeszcze "wieku rozeznania" 119 .

     

    Jeśli mówi się czasem o bierzmowaniu jako o "sakramencie dojrzałości chrześcijańskiej", to nie należy jednak mylić dojrzałego wieku wiary z dojrzałym wiekiem rozwoju naturalnego. Nie można także zapominać, że łaska chrztu jest łaską darmowego i niezasłużonego wybrania. Nie potrzebuje ona "potwierdzenia", by stać się skuteczną. Przypomina o tym św. Tomasz:

     

    Wiek fizyczny nie stanowi dla duszy przeszkody. Tak więc nawet w dzieciństwie człowiek może osiągnąć doskonałość wieku duchowego, o której mówi Księga Mądrości (4, 8): "Starość jest czcigodna nie przez długowieczność i liczbą lat się jej nie mierzy". W ten sposób wiele dzieci dzięki mocy Ducha Świętego, którą otrzymały, walczyło odważnie i aż do przelania krwi dla Chrystusa 120 .

     

    Przygotowanie do bierzmowania powinno mieć na celu doprowadzenie chrześcijanina do głębszego zjednoczenia z Chrystusem, do większej zażyłości z Duchem Świętym, Jego działaniem, darami i natchnieniami, aby mógł lepiej podjąć apostolską odpowiedzialność życia chrześcijańskiego. Katecheza przed bierzmowaniem powinna także starać się obudzić zmysł przynależności do Kościoła Jezusa Chrystusa, zarówno do Kościoła powszechnego, jak i wspólnoty parafialnej. Na tej ostatniej spoczywa szczególna odpowiedzialność za przygotowanie kandydatów do bierzmowania 121 .

     

    Przyjmując bierzmowanie, trzeba być w stanie łaski. Należy przystąpić wcześniej do sakramentu pokuty, aby oczyścić się na przyjęcie daru Ducha Świętego. Bardziej intensywna modlitwa powinna przygotować na przyjęcie mocy i łaski Ducha Świętego w duchu uległości i dyspozycyjności 122 .

     

    Przy bierzmowaniu, podobnie jak przy chrzcie, kandydaci powinni poszukiwać pomocy duchowej, wybierając sobie świadka bierzmowania. Zaleca się, żeby był nim ktoś z rodziców chrzestnych, by wyraźnie zaznaczyć jedność obu sakramentów 123.

     

    V. Szafarz bierzmowania

     

    Pierwotnym szafarzem (minister originarius) bierzmowania jest biskup 124 . Na Wschodzie jest nim zazwyczaj kapłan, który chrzci, a następnie udziela bierzmowania podczas jednej i tej samej celebracji. Czyni to jednak przy użyciu krzyżma świętego poświęconego przez patriarchę lub biskupa, co wyraża jedność apostolską Kościoła, z którym więź zostaje umocniona przez sakrament bierzmowania. W Kościele łacińskim stosuje się te same zasady przy chrzcie dorosłych lub wówczas, gdy przyjmuje się do pełnej jedności z Kościołem kogoś ochrzczonego w innej wspólnocie chrześcijańskiej, kto nie przyjął ważnie sakramentu bierzmowania 125 .

     

    W obrządku łacińskim zwyczajnym szafarzem bierzmowania jest biskup 126 . Chociaż biskup może z ważnych powodów udzielić kapłanowi pozwolenia - w razie konieczności - może dać kapłanowi pozwolenie na udzielenie tego sakramentu 127 , ze względu na znaczenie bierzmowania powinien udzielać go raczej sam, ponieważ właśnie z tego powodu celebracja bierzmowania została oddzielona w czasie od chrztu. Biskupi są następcami Apostołów; otrzymali pełnię sakramentu święceń. Udzielanie przez nich sakramentu bierzmowania wyraźnie oznacza, że jednym z jego skutków jest ściślejsze zjednoczenie bierzmowanych z Kościołem, z jego apostolskimi początkami i jego posłaniem świadczenia o Chrystusie.

     

    Jeśli jakiś chrześcijanin znajduje się w niebezpieczeństwie śmierci, każdy kapłan powinien może udzielić mu bierzmowania 128 . Kościół chce bowiem, by żadne z jego dzieci, nawet najmniejsze, nie odchodziło z tego świata nie ubogacone Duchem Świętym i darem pełni Chrystusa.

     

    W skrócie

     

    "Kiedy Apostołowie w Jerozolimie dowiedzieli się, że Samaria przyjęła słowo Boże, wysłali do niej Piotra i Jana, którzy przyszli i modlili się za nich, aby mogli otrzymać Ducha Świętego. Bo na żadnego z nich jeszcze nie zstąpił. Byli jedynie ochrzczeni w imię Pana Jezusa. Wtedy więc wkładali Apostołowie na nich ręce, a oni otrzymywali Ducha Świętego" (Dz 8,14-17).

     

    Bierzmowanie udoskonala łaskę chrztu; jest ono sakramentem, który daje Ducha Świętego, aby głębiej zakorzenić nas w synostwie Bożym, ściślej wszczepić w Chrystusa, umocnić naszą więź z Kościołem, włączyć nas bardziej do jego posłania i pomóc w świadczeniu o wierze chrześcijańskiej słowem, któremu towarzyszą czyny.

     

    Bierzmowanie podobnie jak chrzest wyciska w duszy chrześcijanina duchowe znamię, czyli niezatarty charakter. Dlatego ten sakrament można przyjąć tylko raz w życiu.

     

    Na Wschodzie sakramentu bierzmowania udziela się bezpośrednio po chrzcie, a po nim następuje uczestnictwo w Eucharystii. Ta tradycja uwypukla jedność trzech sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego. W Kościele łacińskim udziela się bierzmowania po osiągnięciu "wieku używania rozumu". Jego udzielanie jest zazwyczaj zarezerwowane dla biskupa, aby wskazać w ten sposób, że bierzmowanie umacnia więź z Kościołem.

     

    Kandydat do bierzmowania, który osiągnął wiek używania rozumu, powinien złożyć wyznanie wiary, być w stanie łaski i mieć intencję przyjęcia tego sakramentu. Powinien też być przygotowany do podjęcia zadania ucznia i świadka Chrystusa we wspólnocie Kościoła oraz w sprawach doczesnych.

     

    Istotnym obrzędem bierzmowania jest namaszczenie krzyżmem świętym czoła ochrzczonego (na Wschodzie także innych części ciała) wraz z włożeniem ręki przez szafarza i słowami: "Przyjmij znamię daru Ducha Świętego" ("Accipe signaculum doni Spiritus Sancti" - "Przyjmij znamię daru Ducha Świętego") w obrządku rzymskim, a w obrządku bizantyjskim: "Pieczęć daru Ducha Świętego".

     

    Jeśli bierzmowanie nie jest celebrowane razem z sakramentem chrztu, jego więź z chrztem zostaje wyrażona między innymi przez odnowienie przyrzeczeń chrzcielnych. Celebracja bierzmowania podczas Eucharystii sprzyja podkreśleniu jedności sakramentów wtajemniczenia chrześcijańskiego.

  • Sakramety

    SAKRAMENTY WTAJEMNICZENIA

    CHRZEŚCIJAŃSKIEGO

     

     

    Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrzest, bierzmowanie i Eucharystia są fundamentami całego życia chrześcijańskiego. „Uczestnictwo w Boskiej naturze, które ludzie otrzymują w darze przez łaskę Chrystusa, objawia pewną analogię do powstania, rozwoju i wzrostu życia naturalnego. Wierni odrodzeni przez chrzest, zostają umocnieni przez sakrament bierzmowania, a w Eucharystii otrzymują pokarm życia wiecznego. W ten sposób przez sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego w coraz większym stopniu osiągają skarby życia Bożego i postępują w doskonałej miłości”

 

Y

Zabierz ze sobą

Na pewno się przyda

Apteczka pierwszej pomocy

+